Nouruz – irański nowy rok

wpis w: Kultura | 0

Nouruz czyli dosłownie „nowy dzień” od نو [nou] nowy oraz روز [ruz] dzień, to początek irańskiego nowego roku. Jest obchodzony na terenie całego irańskiego świata oraz w krajach, które doświadczyły wpływów irańskich. Mowa więc nie tylko o Iranie, ale także o Afganistanie, Tadżykistanie, Kurdystanie, Azerbejdżanie, Gruzji, Turkmenistanie oraz o wszystkich tych miejscach, gdzie mieszkają znaczne grupy Irańczyków, Afgańczyków itd.

W 2009 roku Nouruz został wpisany na listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO, a rok później został proklamowany przez ONZ rezolucją A/RES/64/253 jako święto międzynarodowe.


Irański nowy rok rozpoczyna się wraz z momentem równonocy wiosennej czyli 20 lub 21 marca każdego roku. Jednak przygotowania do niego zaczynają się nawet kilka tygodni wcześniej. Irańczycy kupują nowe ubrania, odwiedzają fryzjera lub kosmetyczkę, sadzą w ogrodzie lub w donicach kwiaty, malują pisanki. Słynny już stał się zwyczaj malowania ogromnych pisanek w parkach Teheranu. Następnie przychodzi kolej na zakup tego, co znajdzie się na noworocznym stole. Dawniej sporządzanie potrawy takiej jak samanu czy zasadzenie młodej zieleniny miało miejsce wyłącznie w domach, w rodzinnym gronie. Współcześnie wszystko co potrzebne, wygodnie i szybko znajdziemy także na bazarze.

Obchody Nouruzu zaczynają się tak naprawdę już w wigilię ostatniej środy poprzedzającego roku. Dzień ten nosi nazwę czaharszanbesuri czyli w uproszczeniu „Czerwona środa”. Wieczorem rozpala się ogniska i obowiązkowo się przez nie skacze, krzycząc formułkę زردی من از تو سرخی تو از من (w wolnym tłumaczeniu : „Daj mi Twoją czerwoną barwę i weź moją żółtość (bladość)”. Do starego zwyczaju rozpalania ognia współcześnie dołączyły także sztuczne ognie.


هفت سین

Pierwszego farwardina czyli w dniu Nowego Roku wszyscy członkowie rodziny i ich goście zbierają się wokół noworocznej zastawy, która nosi nazwę „Haft sin” czyli siedem sin. Nazwa ta bierze się z siedmiu elementów zaczynających się od litery „sin”. Są to :

  • sabze – młoda zielenina— سبزه symbol odrodzenia
  • sendżed – sendżed (oliwnik) — سنجد symbol miłości
  • serke – ocet winny — سرکه symbol wieku, mądrości i cierpliwości
  • sib – jabłko — سیب symbol zdrowia i piękna
  • sir – czosnek — سیر symbol medycyny
  • somaq – sumak — سماق symbol słońca i dobra
  • samanu – pudding z młodej pszenicy — سمنو symbol wyrafinowanej kuchni perskiej

Oprócz powyższych, na stole znajdują się dekoracje w postaci: świec, lustra, złotej rybki, jajek (pisanek), monet, książki (poezja lub Koran), pomarańczy zanurzonej w wodzie.


Następnie wszyscy składają sobie życzenia, a najmłodsi członkowie rodziny otrzymują ejdi czyli noworoczne prezenty, zwykle w formie pieniędzy. Współcześnie, tradycyjne monety zastąpione zostały przez banknoty o wyższych nominałach. Gospodarz serwuje poczęstunek czyli owoce, słodycze, herbatę. Okres noworoczny, wolny od szkoły i pracy, jest też świetną okazją do odwiedzin rodziny oraz przyjaciół. Okres ten kończy się 13 dnia miesiąca farwardina (sizdebedar), wtedy Irańczycy tłumnie opuszczają miasta i jadą na pikniki lub rozkładają koce na zielonych skwerach Teheranu. Dzień ten spędza się na jedzeniu, różnorodnych zabawach i rozmowach, a panny zainteresowane zamążpójściem, wróżą sobie poprzez wiązanie ździebeł trawy.


Nouruz nie jest świętem muzułmańskim, choć obecnie jest obchodzone w większości w krajach/mniejszościach muzułmańskich. Jego korzenie sięgają tysięcy lat wstecz i są powiązane z mitraizmem oraz zoroastryzmem.


Nouruz w Polsce 2017

Nowy 1396 rok, który rozpoczyna się 21 marca 2017 można będzie świętować także w Polsce. Oto lista imprez noworocznych:

  • 21 marca 2017 – od godz. 12:00 do wieczora – Warszawa – Brunet Kafe
  • 21 marca 2017 – 18:00 – Warszawa – Muzeum Azji i Pacyfiku
  • 21 marca 2017 – 19:30 – Kraków – ArtCafe Barakah
  • 24 marca 2017 – 17:30 – Gdańsk – Instytut Kultury Miejskiej